Antikythera Mekanizması ve Sayılar Teorisi

Sayılar teorisinin ilk uygulamalarından biri dişli çarklarla ilgilidir. İki çark dişleri birbirine geçecek şekilde düzenlenirse ve çarklardan birinde m sayıda diş, diğerinde sayıda diş varsa, çarkların hareketi diş sayısına bağlıdır. Diyelim ki bir çarkta 30 diş, diğerinde 7 diş olsun. Büyük çark bir tam devir yaptığı zaman küçük çark ne yapar ? 7, 14, 21 ve 28 adımdan sonra başlangıç konumuna döner. O yüzden, 30’a tamamlamak için büyük çarkın son 2 dişi diğerini 2 adım hareket ettirir. 30’u 7’ye böldüğümüzde kalan 2 olduğu için böyle oluyor. Yani çarkların hareketi, kalanlı bölmeyi mekanik olarak temsil ediyor. Modüler aritmetiğin temeli işte budur. Eski Yunan zanaatkarları olağanüstü bir aleti, Antikythera mekanizmasını tasarlarken dişli çarkları kullandılar. Sünger dalgıcı Elias Stadiatis 1900 yılında Antikythera Adası yakınında, MÖ 65 yılına ait ve 4o metre derinlikte yatan bir enkazda biçimsiz, aşınmış bir kaya parçası buldu. 1902’de arkeolog Valerios Stais, kayada bir dişli çark olduğunu fark etti. Kaya aslında çapraşık, bronz bir mekanizmanın kalıntısıydı. Üzerine Yunan alfabesinin harfleriyle kelimeler kazınmıştı.

Mekanizmanın yapısına ve üzerindeki yazılara bakarak işlevinin ne olduğu anlaşıldı. Gökbilimsel hesaplayıcı olduğu ortaya çıktı. Mekanizmada 30’dan fazla dişli çark var. Mekanizmanın 2006’da çıkarılan modeline göre, mekanizmada aslında 37 çark olduğu tahmin ediliyor. Çarklardaki diş sayısı, önemli gökbilimsel oranlara karşılık geliyor. Özellikle iki çarkta 53 diş var (üretmesi zor bir sayı) ve bu sayı, ayın dünyaya en uzak noktasının dönüş oranlarından kaynaklanıyor. Diş sayısına ait asal çarpanlar, klasik iki gökbilimsel çevrim olan ay çevrimine ve Saros çevrimine dayanıyor. X ışınlarıyla yapılan analiz, çarklara kazınmış yeni yazıları ortaya çıkarıp okunabilir hale getirdi. Bu mekanizmanın güneşin, ayın ve belki de o tarihlerde bilinen gezegenlerin hareketlerini tahmin etmek için kullanıldığı artık kesinleşti. Çarkların üzerindeki yazılar MÖ 150-100 tarihlerine ait.

 

Antikythera mekanizmasının girift tasarımında Hipparkos’un ayın hareketi teorisinin kullanıldığı anlaşılıyor. Mekanizmayı Hipparkos’un öğrencilerinden biri yapmış veya en azından yardım etmiş olabilir. Mekanizma, asil biri için özel bir oyuncak olarak yapılmış olabilir. Mekanizmanın muhteşem tasarımı ve üretimi bu şekilde açıklanabilir.

 

 

 

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir